Geschiedenis van ontbijtkoek
Elke Nederlander kent ontbijtkoek van Peijnenburg, die dit jaar 125 jaar bestaat. De basis voor ontbijtkoek is meer dan 4000 jaar geleden gelegd.
Hoe oud ontbijtkoek is, weet niemand. Van de oude Egyptenaren is wel bekend dat Farao Ramses III zijn bakkers al een soort koek uit honing, kaneel, peper en granen liet maken. Met name de honing in de koek zorgde ervoor dat de koekvariant als offer werd gebruikt om de goden gunstig te stemmen. De koek werd bijgezet in de graven van belangrijke overledenen. Want voor de doden was alleen het allerbeste goed genoeg.
Oude beschavingen
In de bloeitijd van het antieke Griekenland werden Griekse koekbakkers zelfs behoorlijk beroemd met hun koek. De wijsgeer Socrates at vaak koek tijdens zijn toespraken op de straten en pleinen van Athene.
De Grieken voegden, net als de Egyptenaren peper toe. Een duur ingrediënt waaraan een afwerende macht tegen demonen werd toegedacht. In Zuid-Nederland bestaan nog oude bruiloftsrituelen waar peper en zout voor het huis van het bruidspaar gestrooid wordt om heksen en boze geesten af te schrikken. Men bakte een (peper)koek in de vorm van een hart als symbool van liefde, waarmee men elkaar het beste toewenste. Daarom noemen veel Brabanders en Limburgers ontbijtkoek nog steeds peperkoek.
Net als bij de Egyptenaren offerden ook de Romeinen koek aan hun goden waardoor koek als een kostbaar goed werd gezien. Om de gastvrijheid te tonen, schotelde je maar al te graag koek voor aan je gasten. Koek werd beschouwd als een echt koningsmaal.
Hoogwaardigheidsbekleders en de adel kon je met een gerust hart met koek verwelkomen. Niet voor niets krijgt de koningin op Koninginnedag nog steeds lokale koekvarianten krijgt aangeboden.
Ontdekkingsreizigers
Door de grote ontdekkingsreizen kwamen vele nieuwe kruiden en specerijen naar Europa. Eén voor één vonden zij hun weg naar de koek. Mensen bakten talloze varianten. Hierdoor zijn er tot op de dag van vandaag alleen in Nederland en België al honderden soorten koek te vinden.
Ontbijtkoek in Nederland
Uit de gemeentearchieven van Utrecht blijkt dat in Nederland al in het begin van de 16e eeuw professioneel koek werd geproduceerd. De Nederlandse koek was internationaal bekend en kwam voornamelijk uit Schoonhoven, Deventer, Groningen, Friesland en Brabant. De bekendste varianten zijn: Deventerkoek, gemberkoek, Groningerkoek, kandijkoek, kruidkoek en ontbijtkoek.
Door de ingrediënten als peper en honing werd koek al snel hét symbool voor blijdschap en verdriet. Het werd gegeten op begrafenissen, maar ook op verjaardagen. Een jarig kind kreeg een stuk koek met een lint om de arm gebonden. Zo kon iedereen de jarige herkennen. Bij kinderpartijtjes en verjaardagen is koekhappen nog steeds een favoriet spel.
In het Brabantse Geldrop woonde in 1883 bakker Harry Peijnenburg met zijn gezin. Hun huisje annex bakkerij en winkel stond tegenover de H. Brigidakerk in het centrum van het dorp.
's Ochtends, nog voordat de haan kraaide, stookte Harry zijn ovens op om brood, beschuit, koek en banket te gaan bakken. Overdag verkocht hij samen met zijn vrouw de bakkersproducten. Klanten die niet naar het winkeltje konden komen, werden door bakker Harry persoonlijk bezocht. Het eerste officiële stuk, waaruit iets blijkt over Peijnenburg is een vergunning uit het jaar 1883. Dit jaartal wordt dan ook aangehouden als oprichtingsjaar van het bedrijf.
In 1915 werd het bedrijf gesplitst voor de twee zoons, Johan en Harry. Harry kreeg het brood- en banketgedeelte. Johan vertrok naar de Nieuwendijk, waar hij met koek en banket verder ging. Een specialisatie waar het huidige bedrijf een resultaat van is.
Tijdens de oorlogsjaren wist Peijnenburg de productie te handhaven, omdat men op broodbonnen ook koek kon kopen.
Na de Tweede Wereldoorlog waren er veel ontwikkelingen in de productie op het gebied van mechanisering en automatisering. Er werd nu ook niet meer rechtstreeks geleverd aan winkels, maar uitsluitend via de groothandel.
In 1952 werd Peijnenburg's Koekfabriek een Naamloze Vennootschap met drie directeuren, Johan Peijnenburg, Henk Peijnenburg en Han Peijnenburg. De oude heer, Johan, hield zich steeds meer op afstand en beide zoons verdeelden de dagelijkse leiding; Henk als verkoopdirecteur en Han als productiedirecteur.
Intussen was men al druk bezig met de totale vernieuwing en vergroting van de productieruimte. Na twee jaar voorbereiden en bouwen werd een geheel nieuwe bakkerij in gebruik genomen. Ook het kantoor werd steeds groter.
Ondanks verbeteringen van productiemethoden werd de ambachtelijke kwaliteit streng vast gehouden als norm en zoveel mogelijk verder verbeterd. Regelmatig werd het assortiment uitgebreid en aangepast.
In 1976 nam Henk afscheid als directeur. Zijn broer Han nam toen de complete leiding op zich.
In 1982 werd Klinkhamer's Koekfabrieken BV, gevestigd in Uithuizen, overgenomen. Klinkhamer brengt luxe gevulde koeken op de markt met o.a. gember, rozijnen en de fameuze Groninger koek.
Op zaterdag 9 april 1983 is namens H.M. Koningin Beatrix aan Peijnenburg's Koekfabrieken te Geldrop door de commissaris van de Koningin in Noord-Brabant het predicaat Koninklijke verleend.
Sinds 1983 is zoon Stephan, S.F.G.M. Peijnenburg, actief. In 1988 heeft hij de dagelijkse leiding over het bedrijf overgenomen. Zo groeide Peijnenburg door de jaren heen uit tot de grootste ontbijtkoekfabrikant van Nederland en van Europa.
In 1997 werd Wieger Ketellapper's Koekfabrieken BV ingelijfd in het concern Koninklijke Peijnenburg. Het merk Wieger Ketellapper staat voor lekkere, echte Friese koek. Het assortiment van Koninklijke Peijnenburg werd hiermee nog verder uitgebreid.
In 2000 heeft de familie Peijnenburg alle aandelen aan Gilde Participaties BV en het management van Peijnenburg verkocht.
In 2003 zijn de luxe koeken van Klinkhamer volledig ondergebracht onder het merk Peijnenburg. Koninklijke Peijnenburg opereert sindsdien met de merken Peijnenburg en Wieger Ketellapper in de ontbijtkoekmarkt.
In juni 2006 zijn alle aandelen Koninklijke Peijnenburg overgenomen door Lotus Bakeries uit Lembeke, België. De krachtenbundeling is voor Lotus Bakeries een belangrijke strategische stap waarmee het een sterke positie in Nederland uitbouwt als merkfabrikant van specialiteiten. Het merk Koninklijke Peijnenburg blijft hierbij uiteraard behouden. Door deze krachtenbundeling zal de Nederlandse specialiteit ontbijtkoek buiten de landsgrenzen sterk aan populariteit winnen en kan Peijnenburg nieuwe koekspecialiteiten in Nederland introduceren.
- koek en ei
- iets voor zoete koek aannemen
- het is gesneden koek
- de koek is op
- voor zoete koek meedoen
- dat is andere koek!
